شیلان صلواتی فعال رسانه در یادداشتی نوشت: سحرگاه رمضان ۱۴۰۴، با آغاز حملات و وقوع انفجارها در سنندج، بخشی از بافت تاریخی این شهر و تعدادی از بناهای ارزشمند فرهنگی در معرض آسیب قرار گرفتند. سنندج بهعنوان یکی از مهمترین مراکز تاریخی غرب ایران و پایتخت حکومت اردلانها، مجموعهای ارزشمند از خانهها، عمارتها، مساجد و محلات تاریخی را در خود جای داده است که هر کدام بخشی از تاریخ، هنر و معماری ایرانی ـ اسلامی را در خود حفظ کردهاند.
با وقوع نخستین انفجارها، تیمهای تخصصی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کردستان، پیش از تثبیت کامل شرایط، در محل حاضر شدند و عملیات ارزیابی، مستندسازی و نجات اضطراری آثار تاریخی را آغاز کردند. در آن شرایط، مسئله تنها حفاظت از چند بنای تاریخی نبود؛ بلکه جلوگیری از آسیب بیشتر به بخشی از حافظه تمدنی و فرهنگی ایران اسلامی اهمیت داشت.
در ساعات ابتدایی بحران، تصمیم برای اجرای عملیات نجات اضطراری پیش از گسترش تخریب اتخاذ شد؛ تصمیمی که روند مدیریت بحران را از حالت واکنشی خارج و به عملیاتی فعال، تخصصی و میدانی تبدیل کرد. گروههای مرمت، کارشناسان فنی، نیروهای یگان حفاظت و استادکاران، در شرایطی وارد بافت تاریخی شدند که همچنان احتمال تکرار حملات و ناپایداری شرایط وجود داشت.
سه روز نخست بحران، مهمترین مرحله عملیات بود؛ در این مدت، عملیات گستردهای برای تثبیت اضطراری بناها، مهار ترکهای سازهای، ایمنسازی بامها و جلوگیری از ریزشهای ثانویه انجام شد. همزمان، بخش مهمی از تلاشها به نجات عناصر اصیل معماری اختصاص یافت. اروسیها، شیشهها، درها، پنجرهها، تزئینات چوبی و گچبریها از میان آوار جمعآوری، شمارهگذاری و مستندسازی شدند تا امکان احیای علمی و دقیق بناها در آینده حفظ شود.
در جریان بازدید میدانی مدیرکل، معاونان و کارشناسان میراثفرهنگی استان از خانه کرد، موج دوم حملات نیز رخ داد؛ اتفاقی که برای دقایقی عملیات را متوقف کرد، اما پس از ایمنسازی شرایط، نیروها دوباره به محل بازگشتند و روند حفاظت و تثبیت آثار ادامه یافت. این تجربه نشان داد که حفاظت از میراثفرهنگی در شرایط بحران، تنها یک ماموریت عمرانی نیست، بلکه بخشی از مقاومت فرهنگی و صیانت از هویت تاریخی کشور به شمار میرود.
در مجموع، ۱۴ بنای شاخص تاریخی در بافت مرکزی سنندج دچار آسیب شدند؛ بناهایی که هر یک بخشی از هویت معماری و تاریخی کردستان را در خود جای دادهاند. عمارت آصف (خانه کرد)، مجموعه خسروآباد، مسجد و مقبره پیرعمر، عمارت سلیمانخان اردلان و مسجد جامع سنندج از جمله آثاری بودند که در جریان بحران آسیب دیدند. با این حال سرعت عمل، انسجام تخصصی و حضور میدانی نیروهای میراثفرهنگی، مانع از گسترش تخریب و از بین رفتن بخش مهمی از اصالت آثار شد.
پس از کنترل نسبی شرایط، مرحله دوم مدیریت بحران آغاز شد؛ مرحلهای که بر تحلیل علمی خسارات و طراحی مسیر حفاظت متمرکز بود. در این مرحله، مجموعهای از اقدامات تخصصی شامل آسیبنگاری میدانی، تحلیل اثرات موج انفجار، مستندسازی سهبعدی، آواربرداری باستانشناختی و طراحی مداخلات مرمتی با رویکرد «قابل بازگشت» اجرا شد تا ضمن حفظ اصالت آثار، امکان احیای دقیق تاریخی آنها فراهم شود.
در ادامه روند پایش خسارات، مقامات و مدیران ملی حوزه میراثفرهنگی از جمله دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری و مدیرکل پایگاههای میراث ملی و جهانی با حضور در سنندج، از نزدیک روند مدیریت بحران و اقدامات حفاظتی را بررسی کردند. این بازدیدها، ضمن تاکید بر اهمیت میراث تاریخی کردستان در حافظه فرهنگی ایران، موجب تقویت هماهنگیهای تخصصی و تسریع حمایتهای ملی برای حفاظت و احیای آثار آسیبدیده شد.
در کنار اقدامات تخصصی، برنامههای نمادین حفاظت از میراثفرهنگی نیز اجرا شد. نصب نشان بینالمللی «سپر آبی» در تعدادی از محوطهها و بناهای تاریخی، تشکیل زنجیرههای انسانی حفاظت در غار کرفتو، زیویه، عمارت آصف و مجموعه خسروآباد و همچنین برگزاری تورهای بازدید از بناهای آسیبدیده، بخشی از اقداماتی بود که با هدف آگاهیبخشی عمومی و ثبت این تجربه تاریخی انجام شد.
تجربه بحران رمضان نشان داد که میراثفرهنگی، تنها مجموعهای از بناها و اشیای تاریخی نیست؛ بلکه بخشی از هویت، حافظه جمعی و سرمایه فرهنگی ملت ایران به شمار میرود. در هفته میراثفرهنگی و روز جهانی موزهها، کردستان نمونهای از ایستادگی برای حفاظت از تاریخ، فرهنگ و هویت ملی است؛ ایستادگی که نشان داد حافظه تاریخی ایران، حتی در سختترین شرایط نیز زنده و پابرجا خواهد ماند.
انتهای پیام/
نظر شما